Rehber · Fiktif Hesaplama, HIS Kaydı ve Önceki Hasar

Fiktif hesaplamada karşı tarafın sorumluluk sigortası, ekspertiz raporuna göre onarımın tutacağı tutarı, servis faturası sunmanıza gerek kalmadan öder. Katma değer vergisi bu tutara dahil değildir. Bu, kanunda yazar: Bir eşyanın zarar görmesi halinde para tutarı, katma değer vergisini yalnızca “fiilen doğmuşsa ve doğduğu ölçüde” içerir (§ 249 Abs. 2 Satz 2 BGB).

Bundan çıkan başlıca iki sonuç var. Birincisi: Dosyada aracın onarılıp onarılmadığına ve nasıl onarıldığına dair bir belge yoktur. İkincisi: Fiilen yapılmış bir onarımı gerektiren kalemler, örneğin onarım günleri için kullanım kaybı, ancak bu onarım ispatlandığında hesaplanabilir.

Sigortacılık sektörünün Bilgilendirme ve Uyarı Sistemi (HIS), Almanya’daki sigortacıların ortak veri tabanıdır. Bugün Wiesbaden’deki Besurance HIS GmbH tarafından işletilir, eskiden informa HIS GmbH işletiyordu. Birçok hesaplama yazısında hâlâ eski ad geçer.

İşletmecinin veri koruma bilgilendirmesine göre, yüksek riskler ya da dikkat çeken durumlar hakkındaki bilgiler kaydedilir. Aynen şöyle: “Araçlar için gerektiğinde örneğin pert hasarlar, fiktif hesaplamalar ya da önceki bir hasar bildirimindeki dikkat çeken durumlar kaydedilir.” Araç kimlik verileri ve kişiye ilişkin bilgiler bildirilir. Bir sigortacının ne zaman bildirim yapacağı, sigortacılık sektörünün yayımlanmamış bildirim ölçütlerine göre belirlenir; bildirim rıza olmadan, menfaat dengesi esasına dayanarak yapılır (Art. 6 Abs. 1 lit. f DSGVO). Bir bildirimden genellikle hesaplama yazısında haberdar edilirsiniz.

İşletmeci kendisi hiçbir şeye karar vermez. Araç için bir sigorta başvurusu yapıldığında ya da yeni bir hasar bildirildiğinde sigortacılara bilgi sağlar. Dolayısıyla bir HIS kaydı, sonraki bir hasarın reddedileceği anlamına gelmez. Daha dikkatli bakılacağı anlamına gelir.

Otomatik olarak değil. Bildirim yanlışsa düzeltme talep etme hakkınız vardır. İspatlanmış bir onarımın silme hakkı doğurup doğurmadığını mahkemeler farklı değerlendiriyor, hatta aynı mahkemenin içinde bile.

Münih Asliye Hukuk Mahkemesi (Amtsgericht) 2023’te bir sigortacıyı, araç sahibi onarımı bir eksperle belgeledikten sonra “fiktif hesaplama” bildirim gerekçeli bir HIS kaydının silinmesini sağlamakla yükümlü kıldı; saklama amacı ortadan kalkmıştı (AG München, 29.03.2023 – 242 C 10592/22, bir hukuk bürosunun aktarımına göre). Aynı mahkemenin başka bir dairesi aynı yıl silmeyi reddetti: Usulüne uygun onarımdan sonra bile aracın hafife alınamayacak bir hasar görmüş olması gerçeği devam eder ve bu, yeniden satışta açıklama yükümlülüğü doğurur (AG München, 26.07.2023 – 322 C 3109/23, kasko olayı, 1.500 € üzerindeki fiktif hesaplamada bildirim).

Silmeden bağımsız olarak: Deneyimimize göre sigortacılar, kendilerine bir onarım teyidi ulaştığında ispatlanmış bir onarımı ya da kısmi onarımı HIS’te not eder. Böylece sonraki bir sorguda bildirilen hasarın tamamen ya da kısmen onarıldığı anlaşılır.

Yeni bir kaza, daha önceki bir hasarın etkilediği bölgeyi yeniden etkilerse, yeni kazada karşı tarafın sigortası, zaten var olan bir hasar için ödeme yapıp yapmayacağını inceler. Önceki hasarı belki HIS üzerinden bulur. O zaman iş size düşer: Tazminat talep ettiğiniz için hangi hasarın yeni kazadan kaynaklandığını göstermeniz gerekir.

Bölge istinaf mahkemeleri (OLG) bu konuda katıdır. Örtüşen bir önceki hasarda mağdur, ileri sürülen hasarın tamamının ya da ayrılabilir bir kısmının yeni kazadan kaynaklandığını ortaya koymak ve ispatlamak zorundadır; önceki hasarı biliyorsa, hasar eksperine daha baştan hangi önceki hasarların olduğunu ve nasıl giderildiğini doğru söylemelidir (OLG Hamm, 04.02.2022 – 9 U 155/21). OLG Köln, önceki hasarların usulüne ve uzmanca giderildiği ispatlanmadığı için, mağdur bunları kendisi bilmese bile, bir davayı tamamen reddetti (OLG Köln, 21.01.2021 – 15 U 164/19).

Federal Yargıtay (BGH) ise ileri sürme şartlarını sınırlandırdı. § 287 ZPO mağdura yalnızca ispatı değil, olguların ortaya konmasını da kolaylaştırır; bunun için dayanak noktaları varsa, önceki hasarın usulüne uygun onarıldığını kendi bilgisi olmasa da ileri sürebilir (BGH, 15.10.2019 – VI ZR 377/18). Eski ve yeni hasarın birbirinden ayrılıp ayrılamayacağı delil toplama meselesidir, ileri sürme meselesi değil (BGH, 30.07.2024 – VI ZR 122/23).

Pratikte bu şu demek: Aracının fiktif hesaplandığını bilen kişi önceki hasarı da bilir ve belirtmek zorundadır. Talebin geçip geçmeyeceği, nelerin onarıldığının belgelenip belgelenemeyeceğine bağlıdır. Fatura ve teyit olmadan bu zor kalır. Fotoğraflı bir onarım teyidiyle elinizde, sonraki bir ekspertizin de dayanabileceği bir kanıt olur.

Onarım teyidini bir Kfz eksperi düzenler; genellikle hasar ekspertizini hazırlayan kişi. Onarılan aracı görür, durumu ekspertiz raporuyla karşılaştırır ve hangi hasarların giderildiğini ve onarımın kaç iş günü sürdüğünü, çoğunlukla fotoğraflarla, yazılı olarak teyit eder. Fiktif hesaplamadan sonra kanıt olarak servis faturasının yerini tutar.

Masrafı kimin üstleneceğine Federal Yargıtay karar verdi: Fiktif hesaplamada onarım teyidi masrafları tek başına tazmin edilmez. Teyit, hukuki nedenlerle hesaplama için gerekliyse durum farklı olabilir; örneğin ek olarak kullanım kaybı talep edildiğinde kullanım yoksunluğunun kanıtı olarak (BGH, 24.01.2017 – VI ZR 146/16). Orada karara bağlanan olayda 61,88 € söz konusuydu. Kullanım kaybı ayrıca, onarım sırasında aracın size gerçekten hissedilir şekilde eksik olmuş olmasını gerektirir (BGH, 23.01.2018 – VI ZR 57/17).

Teyit, parasını kendiniz ödeseniz bile yine de faydalıdır:

Fiktif hesaplamadan sonra aracın yalnızca bir kısmını onarabilir ya da hiç onarmayabilirsiniz. Onarım teyidi o zaman tam olarak yapılanı belgeler, fazlasını değil. Ekspertiz raporunda yazan ama teyitte olmayan her şey, onarılmamış bir önceki hasar olarak kalır. Bu bölgede sonradan olacak bir kazada, bu kalemlerin ödenmemesi ya da sınırın nereden geçtiği konusunda tartışılması ihtimalini göze almanız gerekir.

Ekspertiz raporunun öngördüğü şekilde tam onarımda durum daha basittir: Teyit o zaman önceki hasarın bütünüyle usulüne uygun giderildiğini belgeler. Mahkemelerin önceki hasar itirazında istediği tam olarak budur. Zamanlama önemlidir: Onarımı, taze ve yeni parçalar görünürken teyit ettirin. Yıllar sonra ve bir kazadan sonra bunu telafi etmek neredeyse imkânsızdır.

Alıcılar ve satıcılar HIS’i sorgulayamaz. Bu, kaza hasarını belirtme yükümlülüğünüzü değiştirmez. Yerleşik içtihada göre satıcı, bildiği bir kaza hasarını sorulmasa da açıklamak zorundadır; yalnızca önemsiz hasarlar, yani çok küçük dış boya hasarları istisnadır, diğer sac hasarları değil (BGH, 03.03.1982 – VIII ZR 78/81). Önemsiz hasarı aşan bir kaza, usulüne uygun onarılmış olsa bile aracın kusurudur (BGH, 10.10.2007 – VIII ZR 330/06).

Özel satış sözleşmesindeki garanti sorumluluğunu dışlayan hüküm, kusur hileli olarak gizlendiyse koruma sağlamaz (§ 444 BGB). Satıcı ticari işletme ise ek olarak şu geçerlidir: Aracı genel olarak incelemek zorunda değildir, ancak uzmanca bir dış görsel kontrol yapmalıdır (BGH, 15.04.2015 – VIII ZR 80/14).

Satıcı olarak sizin için bunun anlamı şu: Kaza hasarını belirtin ve nelerin onarıldığını belgeleyin. Bunun için uygun belge onarım teyididir. Kısmen onarılmış bir hasar olduğu gibi tarif edilmelidir; teyit belgesi hangi kısmın onarıldığını, hangisinin onarılmadığını gösterir.