Poradnik · Rozliczenie fikcyjne, wpis w HIS i wcześniejsza szkoda

Przy rozliczeniu fikcyjnym ubezpieczenie OC sprawcy wypłaca kwotę, jaką według ekspertyzy kosztowałaby naprawa, bez konieczności przedstawiania faktury z warsztatu. Podatek VAT nie jest w niej zawarty. Wynika to z ustawy: przy uszkodzeniu rzeczy kwota pieniężna obejmuje podatek obrotowy tylko wtedy, „gdy i w takim zakresie, w jakim faktycznie został poniesiony” (§ 249 Abs. 2 Satz 2 BGB).

Wynikają z tego przede wszystkim dwie rzeczy. Po pierwsze: w aktach nie ma dowodu, czy i jak pojazd został naprawiony. Po drugie: pozycje, które zakładają rzeczywistą naprawę, np. odszkodowanie za utratę możliwości korzystania z pojazdu (Nutzungsausfall) za dni naprawy, można rozliczyć dopiero po wykazaniu tej naprawy.

System informacyjno-ostrzegawczy branży ubezpieczeniowej (HIS) to wspólna baza danych ubezpieczycieli w Niemczech. Obecnie prowadzi go Besurance HIS GmbH z Wiesbaden, wcześniej informa HIS GmbH. Wiele pism rozliczeniowych wciąż podaje starą nazwę.

Według informacji o ochronie danych operatora zapisywane są dane o podwyższonym ryzyku lub nieprawidłowościach. Dosłownie: „Przy pojazdach mogą być zapisane np. szkody całkowite, rozliczenia fikcyjne lub nieprawidłowości przy wcześniejszym zgłoszeniu szkody.” Zgłaszane są dane identyfikacyjne pojazdu i dane osobowe. To, kiedy ubezpieczyciel dokonuje zgłoszenia, zależy od kryteriów zgłaszania branży ubezpieczeniowej, które nie są publikowane; zgłoszenie następuje bez zgody, na podstawie wyważenia interesów (Art. 6 Abs. 1 lit. f DSGVO). O zgłoszeniu zwykle informuje Cię pismo rozliczeniowe.

Sam operator niczego nie rozstrzyga. Udostępnia ubezpieczycielom informacje, gdy dla pojazdu składany jest wniosek o ubezpieczenie lub zgłaszana jest nowa szkoda. Wpis w HIS nie oznacza więc, że późniejsza szkoda zostanie odrzucona. Oznacza, że ktoś przyjrzy się jej dokładniej.

Nie automatycznie. Roszczenie o sprostowanie masz, gdy zgłoszenie jest nieprawidłowe. To, czy wykazana naprawa uzasadnia roszczenie o usunięcie, sądy oceniają różnie, także w obrębie tego samego sądu.

Sąd rejonowy w Monachium w 2023 roku zobowiązał ubezpieczyciela do doprowadzenia do usunięcia wpisu w HIS z powodem zgłoszenia „rozliczenie fikcyjne”, gdy posiadacz wykazał naprawę przez rzeczoznawcę; cel zapisu odpadł (AG München, 29.03.2023 – 242 C 10592/22, według opisu kancelarii specjalistycznej). Inny wydział tego samego sądu w tym samym roku odmówił usunięcia: także po fachowej naprawie pozostaje fakt, że pojazd miał nieznaczną szkodę, a ta podlega ujawnieniu przy dalszej sprzedaży (AG München, 26.07.2023 – 322 C 3109/23, szkoda z AC, zgłoszenie przy rozliczeniu fikcyjnym powyżej 1.500 €).

Niezależnie od usunięcia: z naszego doświadczenia ubezpieczyciele odnotowują w HIS wykazaną naprawę lub naprawę częściową, gdy tylko otrzymają potwierdzenie naprawy. Dzięki temu przy późniejszym zapytaniu widać, że zgłoszona szkoda została w całości lub w części naprawiona.

Jeśli nowy wypadek dotyczy tego samego miejsca, które uszkodzono wcześniej, ubezpieczyciel nowego sprawcy sprawdza, czy ma płacić za szkodę, która już istniała. Wcześniejszą szkodę może znaleźć w HIS. Wtedy wszystko zależy od Ciebie: żądasz odszkodowania, więc musisz wykazać, która szkoda wynika z nowego wypadku.

Sądy apelacyjne są tu surowe. Przy pokrywającej się wcześniejszej szkodzie poszkodowany musi przedstawić i udowodnić, że dochodzona szkoda w całości lub dająca się wyodrębnić jej część wynika z nowego wypadku; jeśli zna wcześniejszą szkodę, musi już rzeczoznawcy zgodnie z prawdą powiedzieć, jakie były wcześniejsze szkody i jak je usunięto (OLG Hamm, 04.02.2022 – 9 U 155/21). OLG Köln oddalił powództwo w całości, ponieważ nie udowodniono, że wcześniejsze szkody zostały usunięte należycie i fachowo, i to mimo że poszkodowany sam o nich nie wiedział (OLG Köln, 21.01.2021 – 15 U 164/19).

Federalny Trybunał Sprawiedliwości ograniczył jednak wymogi co do przedstawienia okoliczności. § 287 ZPO ułatwia poszkodowanemu nie tylko dowód, ale już samo przedstawienie; fachową naprawę wcześniejszej szkody może twierdzić także bez własnej wiedzy, jeśli ma na to wskazówki (BGH, 15.10.2019 – VI ZR 377/18). To, czy starą i nową szkodę da się rozgraniczyć, jest kwestią postępowania dowodowego, a nie przedstawienia okoliczności (BGH, 30.07.2024 – VI ZR 122/23).

W praktyce oznacza to: kto wie, że jego samochód został rozliczony fikcyjnie, zna wcześniejszą szkodę i musi ją podać. To, czy roszczenie przejdzie, zależy od tego, czy da się udowodnić, co naprawiono. Bez faktury i bez potwierdzenia pozostaje to trudne. Z potwierdzeniem naprawy wraz ze zdjęciami istnieje dowód, na którym może oprzeć się także późniejsza ekspertyza.

Potwierdzenie naprawy wystawia rzeczoznawca samochodowy, z reguły ten, który sporządził ekspertyzę szkody. Ogląda naprawiony pojazd, porównuje jego stan z ekspertyzą i pisemnie potwierdza, jakie uszkodzenia naprawiono i ile dni roboczych trwała naprawa, zwykle ze zdjęciami. Po rozliczeniu fikcyjnym zastępuje ono fakturę z warsztatu jako dowód.

Kto ponosi koszty, rozstrzygnął Federalny Trybunał Sprawiedliwości: przy rozliczeniu fikcyjnym koszty potwierdzenia naprawy same w sobie nie podlegają zwrotowi. Inaczej może być, gdy potwierdzenie jest prawnie potrzebne do rozliczenia, np. jako dowód pozbawienia użytkowania, gdy dodatkowo żąda się odszkodowania za utratę możliwości korzystania z pojazdu (BGH, 24.01.2017 – VI ZR 146/16). W rozstrzygniętej tam sprawie chodziło o 61,88 €. Odszkodowanie za utratę możliwości korzystania z pojazdu wymaga ponadto, by pojazd rzeczywiście był podczas naprawy odczuwalnie potrzebny (BGH, 23.01.2018 – VI ZR 57/17).

Potwierdzenie ma jednak sens, nawet jeśli płacisz za nie sam:

Po rozliczeniu fikcyjnym wolno Ci naprawić tylko część albo wcale. Potwierdzenie naprawy dokumentuje wtedy dokładnie to, co zrobiono, i nic więcej. Wszystko, co stoi w ekspertyzie, a w potwierdzeniu go brakuje, pozostaje nienaprawioną wcześniejszą szkodą. Przy późniejszym wypadku w tym miejscu musisz się liczyć z tym, że te pozycje nie zostaną zwrócone albo że powstanie spór o rozgraniczenie.

Przy pełnej naprawie według zaleceń ekspertyzy sytuacja jest prostsza: potwierdzenie dowodzi wtedy, że wcześniejsza szkoda została w całości fachowo usunięta. Dokładnie tego wymagają sądy przy zarzucie wcześniejszej szkody. Ważny jest moment: daj potwierdzić naprawę, póki jest świeża, a nowe części są widoczne. Po latach i kolejnym wypadku prawie nie da się tego nadrobić.

Kupujący i handlarze nie mogą zapytać HIS. Nie zmienia to jednak Twojego obowiązku ujawnienia szkody wypadkowej. Według utrwalonego orzecznictwa sprzedawca musi ujawnić znaną mu szkodę wypadkową także bez pytania; wyjątkiem są tylko szkody bagatelne, czyli bardzo drobne zewnętrzne uszkodzenia lakieru, ale już nie inne uszkodzenia blacharskie (BGH, 03.03.1982 – VIII ZR 78/81). Wypadek wykraczający poza szkodę bagatelną jest wadą pojazdu, nawet jeśli został naprawiony fachowo (BGH, 10.10.2007 – VIII ZR 330/06).

Wyłączenie rękojmi w prywatnej umowie kupna nie chroni, jeśli wadę podstępnie zatajono (§ 444 BGB). Dla handlarzy obowiązuje dodatkowo: nie muszą badać pojazdu w całości, ale muszą przeprowadzić fachowe oględziny zewnętrzne (BGH, 15.04.2015 – VIII ZR 80/14).

Dla Ciebie jako sprzedającego oznacza to: podaj szkodę wypadkową i udokumentuj, co naprawiono. Potwierdzenie naprawy jest do tego właściwym dokumentem. Szkodę naprawioną częściowo należy opisać jako taką; potwierdzenie pokazuje, która część została naprawiona, a która nie.